11 listopada 1918 roku to jedna z najważniejszych dat w historii Polski. Dzień ten wieńczy blisko półtorawieczne dążenie kilku pokoleń Polaków do odzyskania utraconej na skutek zaborów, niepodległości. Niepodległość, wywalczyli sobie sami Polacy wykorzystując zaistniałe sprzyjające okoliczności historyczne. Z tej okazji przygotowaliśmy krótki program artystyczny.

Państwo polskie powstało w dziesiątym wieku. Za panowania Mieszka I z dynastii Piastów Polska przyjęła chrześcijaństwo, dzięki czemu na trwałe weszła do dziejów Europy. Po Piastach na tronie polskim zasiadali władcy z dynastii Jagiellonów. Dzięki ich zabiegom Polska doszła do świetności politycznej, a wiek szesnasty zyskał miano "złotego wieku" kultury polskiej.

Niestety, następne wieki przyniosły wiele niekorzystnych zmian dla naszej Ojczyzny. Rok 1772 zapisał się tragicznie w naszej historii. Wtedy nastąpił pierwszy rozbiór Polski. Haniebny układ, na mocy którego Prusy, Austria i Rosja dokonały podziału części ziem polskich, zatwierdzony został przez Sejm polski.

W kwietniowy poranek
Świat się łuną pali,
Idą pany senatory
Stronniki Moskali.
Idą kupą całą
Do sejmowej sali,
Podpisują rozbiór Polski
Stronniki Moskali.

Potem przyszedł drugi i trzeci rozbiór i całkowita utrata niepodległości. Polska zniknęła z mapy Europy.

Polacy nigdy nie pogodzili się z rozbiorami. Zawsze wysoko cenili wolność i swobody narodowe. Dlatego już w 1794 roku wybuchło powstanie przeciwko zaborcom pod wodzą Tadeusza Kościuszki.

Na krakowskim rynku
Wszystkie dzwony biją,
Cisną się mieszczany
Z wyciągniętą szyją.
Na krakowskim rynku
Tam ludu gromada,
Tadeusz Kościuszko
Dziś przysięgę składa.

" Ja Tadeusz Kościuszko przysięgam w obliczu Boga całemu Narodowi Polskiemu,
iż powierzonej mi władzy na niczyj prywatny ucisk nie użyję;
lecz jedynie dla obrony granic, odzyskania samowładności narodu,
ugruntowania powszechnej wolności używać będę.
Tak mi dopomóż Panie Boże i niewinna męka Syna Jego."

Współobywatele! Polacy!
Wolność, to najsłodsze dobro, którego człowiek na ziemi kosztować może, użyczone jest od Boga tym jedynie narodom, które stałością, męstwem, wytrzymaniem wszystkich przeciwności stają się onego godnymi.
Polacy! Którym Ojczyzna i święte jej swobody są miłe, którzy więcej od innych doznaliście okrucieństwa, wzgardy i ucisków, których dusze cnotliwe i mężne znieść nie mogły wstydu i zguby imienia polskiego - nie ustawajcie, zaklinam Was w stałości i odwadze waszej!

Tadeusz Kościuszko, Naczelnik Powstania

Niestety powstanie pod wodzą Kościuszki upadło.

O Polsko, święte Twe imię
Po cichu i po kryjomu
Z trwogą za siebie i innych
Szeptano w ojców mych domu.
Prawdziwe jakieś nieprawdy
Opowiadano o Tobie -
Mówiono, że jesteś święta,
Mówiono, że leżysz w grobie.

Chociaż Polski nie było na mapie, Polacy raz po raz czynili wysiłki, by odzyskać wolność. Jan Henryk Dąbrowski utworzył Legiony Polskie we Włoszech. Nie zdołały one co prawda wyzwolić Ojczyzny, ale walcząc u baku Napoleona, przyczyniły się do utworzenia zalążka państwa polskiego pod nazwą Księstwa Warszawskiego.

W noc listopadową 1830 roku ruszyli młodzi kadeci pod wodzą Piotra Wysockiego na Belweder. Był to początek powstania listopadowego.

Rok 1830 na nowo rozpalił nadzieje Polaków.

Oto dziś dzień krwi i chwały
Oby dniem wskrzeszenia był.
Grzmijcie bębny, ryczcie działa,
Dalej dzieci w gęsty szyk
Wiedzie hufce wolność, chwała,
Tryumf błyska w ostrzu pik.
Leć nasz orle w górnym pędzie
Sławie, Polsce, światu służ.
Kto przeżyje - wolnym będzie,
Kto umiera - wolnym już.

"Warszawianka"

Doszło do wojny z armią carską. Nastąpiły wielkie bitwy: Olszynka Grochowska, Stoczek, Dębie Wielkie. Jednak przewagi polskiej, wywalczonej przez doskonałe wojsko, nie wykorzystali politycy i dowódcy naszej armii.

Zryw powstańczy zakończył się klęską Polaków.

Okrutny nowy władca " Królestwa" - Paskiewicz - pokazał, jak teraz będzie się karać, wywozić na Syberię i prześladować za pomoc w powstaniu.

Musieli wtedy uciekać z Polski, albo już nie mogli do niej powrócić z zagranicy ci, którzy stworzyli Wielką Emigrację - Mickiewicz, Słowacki, Chopin, Lelewel.

Ojczyzno moja! Ty jesteś jak zdrowie;
Ile cię trzeba cenić, ten tylko się dowie,
Kto cię stracił. Dziś piękność twą w całej ozdobie
Widzę i opisuję, bo tęsknię po tobie.

Postępowała rusyfikacja, prześladowanie patriotów i bezwzględne tępienie wszelkich przejawów polskości. W tych warunkach Polacy zdecydowali się na kolejny zryw zbrojny.

W roku 1863 wybuchło największe z polskich powstań narodowych - styczniowe.

Tak! Zemsta, zemsta, zemsta na wroga,
Z Bogiem i choćby mimo Boga!

Rozpoczęto trwającą blisko półtora roku walkę partyzancką z wrogiem, walkę zawziętą. Przez szeregi powstańczej armii przewinęło się blisko 200 tysięcy osób.

Mocarzu, jak Bóg silny, jak szatan złośliwy!
Gdy Turków za Bałkanem twoje straszą spiże.
Gdy poselstwo paryskie twoje stopy liże, -
Warszawa jedna twojej mocy się urąga,
Podnosi na cię rękę i koronę ściąga,
Koronę Kazimierzów, Chrobrych z twojej głowy,
Boś ją ukradł i skrwawił.

fragm. Reduty Ordona, A. Mickiewicza

Zdeptano w końcu powstanie. Zabito w ponurej warszawskiej Cytadeli jego bohaterskich przywódców.

Wyrzucono z domów i majątków niezliczone rodziny szlacheckie tych, którzy walczyli lub wspomagali walczących. Ruszyły na Sybir kolumny zesłańców w kajdanach. Po upadku powstania styczniowego trzeba było czekać pół wieku na kolejną możliwość podjęcia walki o niepodległość.

W carskich siedzieliśmy turmach,
Sybirskim gnano nas szlakiem,
A każdy z nas był szczęśliwy,
Że się urodził Polakiem.
W podziemiach mrocznych kazamat,
Gdzie grzechem była myśl wzniosła,
Jak pacierz w sercu dziecięcym
Piastowa Polska w nas rosła.

Marzenia Polaków o odzyskaniu niepodległości zaczęły się spełniać na początku dwudziestego wieku.

Wybuchła I wojna światowa oczekiwana przez Polaków od dawna. Pięć wielkich mocarstw europejskich gotowało swój oręż do walki, a wśród nich zaborcy Polski: Rosja, Austria, Prusy. Te trzy mocarstwa, które pilnowały wspólnie głazu nad grobem Polski, stanęły teraz po dwóch stronach frontu. Sierpień 1914 roku stał się wstępem do straszliwego kataklizmu, wstrząsnął światem. Polsce jednak przyniósł niepodległość, okupioną krwią wielu rodaków wcielonych do armii rosyjskiej, pruskiej lub austriackiej.

fragm. Pieśni: Wojenko, Wojenko

Gdy dym pożarów słońce gasi
I coraz krwawszy słychać bój,
Ty mnie nie pytaj, czy to nasi,
Czy to nie nasi, synu mój!
Ty mnie nie pytaj, kto zwycięża,
Czyj tryumfalny słychać śpiew
Naszego nie masz tam oręża,
Chociaż się nasza leje krew.
O synu mój, na wszystkich frontach,
Od płowej Wisły aż po Ren,
Przy zapalonych stojąc lontach
My swój o Polsce śnimy sen.

Społeczeństwo polskie, przeżywające w czasie I wojny olbrzymią tragedię, podzielone zostaje między dwa wojujące obozy i zmuszone do bratobójczej walki. Polak wcielony do armii austriackiej strzela do Polaka w armii rosyjskiej. Z trzech zaborów brat idzie na brata, brat bratu ostrzem bagnetu w serce mierzy i na cel bierze.

Rozdzielił nas, mój bracie,
Zły los i trzyma straż -
W dwóch wrogich sobie szańcach
Patrzymy śmierci w twarz.
W okopach pełnych jęku,
Wsłuchani w armat huk,
Stoimy na wprost siebie -
Ja - wróg twój, ty - mój wróg!
Los płacze, ziemia płacze,
Świat cały w ogniu drży ...
W dwóch wrogich sobie szańcach
Stoimy - ja i ty.

Człowiekiem, który przyczynił się do odzyskania niepodległości był Józef Piłsudski, twórca Legionów Polskich walczących z zaborcami.

Synkowie moi, poszedłem w bój,
Jako wasz dziadek a ojciec mój,
Jak ojca ojciec i ojca dziad,
Co z Legionami przemierzył świat,
Szukając drogi przez krwi i blizny
Do naszej wolnej Ojczyzny!

" Żołnierze! Spotkał was ten zaszczyt niezmierny, że pierwsi pójdziecie do Królestwa i przestąpicie granice rosyjskiego zaboru jako czołowa kolumna wojska polskiego, idąca walczyć za odrodzenie Ojczyzny. Wszyscy jesteście równi wobec ofiar, jakie ponosić macie. Wszyscy jesteście żołnierzami."

Józef Piłsudski, 5 sierpnia 1914 r.

Nadeszły ostatnie dni okupacji. Polacy nie stali bezczynnie. Rozwinęła się akcja rozbrajania i usuwania resztek wojsk okupantów z polskich terenów.

Chmury nad nami rozpal w łunę,
Uderz nam w serca złotym dzwonem,
Otwórz nam Polskę, jak piorunem
Otwierasz niebo zachmurzone.
Daj nam uprzątnąć dom ojczysty
Tak z naszych zgliszcz i ruin świętych,
Jak z grzechów naszych, win przeklętych:
Niech będzie biedny, ale czysty
Nasz dom z cmentarza podźwignięty.
Każda niech Polska będzie wielka:
Synom jej ducha czy jej ciała
Daj wielkość serc, gdy będzie wielka,
I wielkość serc gdy będzie mała.

I w końcu przyszła Polska, wywalczona z trudem krwią ochotników, krwią kilku pokoleń. Tych, którzy święcie wierzyli, że jeszcze nie zginęła. Wnukowie powstańców z 1863 roku wypełnili ich patriotyczny testament: wywalczyli wolną Polskę.

Pytasz się co to Polska?
To niebieskookie
Niezapominajki w rowie,
To woda stojąca na łąkach ...
To dziewczyny idące obok żyta miedzami,
Gładzące dłonią kłosy.
Kiedy nagle las zaszumi,
Mowę sosny gdy zrozumiesz,
To jest Polska.
Gdy zobaczysz gdzieś topole
Królujące ponad polem
To jest Polska.
Gdy zobaczysz płowe wrzosy
Rozbłyskane w kroplach rosy -
To jest Polska.
Kiedy drogim jest ci w życiu
Żyto srebrne przy księżycu,
To jest Polska.
Ujrzysz biało krzyż wycięty,
Hełm i pod nim piasek święty -

TO JEST POLSKA!