NIEPOWODZENIA SZKOLNE
OPRACOWŁA: IWONA ŻUCHNIEWICZ
Mówiąc o niepowodzeniach dzieci w nauce szkolnej ma się na ogół na uwadze te sytuacje, które charakteryzują się występowaniem wyraźnych rozbieżności między wymaganiami wychowawczymi i dydaktycznymi szkoły a postępowaniem uczniów oraz uzyskiwanymi przez nich wynikami nauczania. Fakt pójścia dzieci do szkoły stanowi dla dziecka bardzo wielkie przeżycie. Razem z dzieckiem przeżywają to również rodzice. Większość dzieci gotowość do podjęcia nauki osiąga w siódmym roku życia , jeżeli ich rozwój psychiczny i fizyczny jest prawidłowy. Na dojrzałość szkolną dziecka ma wpływ wiele czynników : biologicznych , środowiskowych i wychowawczych. Obserwując rozwój fizyczny i psychiczny swojego dziecka jesteśmy w stanie sami zauważyć niektóre braki i niedobory w rozwoju dziecka , uniknąć błędów wychowawczych, które wpływają niekorzystnie na sytuację dziecka w szkole. Przez rozwój psychiczny dziecka będziemy rozumieć odpowiedni do wieku dziecka zasób pojęć , wiadomości , stan mowy i jej artykulację , swobodę wypowiadania się , zdolność zapamiętywania , myślenia przyczynowo - skutkowego , wnioskowania i koncentracji uwagi. Przy ocenie rozwoju społecznego zwracamy uwagę czy dziecko jest zdolne do współżycia w grupie, przestrzega zasad i norm życia zbiorowego , jak radzi sobie z własnymi emocjami. Z chwilą pójścia do szkoły zmieniają się formy działalności dziecka. Do tej pory tą formą była zabawa. Współczesne tendencje w nauczaniu również takie formy zabawowe preferują. Przejście dziecka do szkoły jest dla niego sytuacją trudną. Zmieniają się w stosunku do niego wymagania i oczekiwania. Z chwilą podjęcia roli ucznia przez dziecko zmianie ulega jego psychika , przeobrażają się jego procesy zmysłowe. Prawidłowe działanie narządów zmysłowych , wzroku i słuchu w dużej mierze gwarantuje sukces lub niepowodzenie w szkole. Nim dziecko podejmie obowiązek szkolny rodzice w dużej mierze są odpowiedzialni za ich psychiczno - motoryczny rozwój. Do nich należy : . Dbanie o rozwój fizyczny dziecka poprzez badania i porady lekarskie oraz stworzenie dziecku właściwych warunków socjalno - bytowych. . Kształtowanie prawidłowej wymowy , rozwoju słownictwa poprzez rozmowy i częsty kontakt z dziećmi oraz zapewnienie mu towarzystwa rówieśników. . Rozwijanie logicznego myślenia , zapamiętywanie poprzez pobudzenie dziecka do obserwacji , rozmowy na określony temat , wyjaśnienia i wyciągania wniosków , interpretacje widzianych zjawisk i rzeczy. . Wyrabianie umiejętności słuchania , koncentracji uwagi poprzez polecenia wykonywania drobnych zajęć wymagających uwagi i żądanie aby dziecko tę pracę skończyło. . Wyrabianie umiejętności spostrzegania , analizowania poprzez gry , zabawy. . Dbanie o prawidłowy rozwój ruchowy dziecka , ćwiczenia sprawności rąk Np. malowanie , lepienie , kalkowanie. . Wyrabianie umiejętności współżycia w grupie poprzez zapewnienie kontaktów z rówieśnikami. . Rozbudowanie zainteresowania nauką. Wyżej wymienione wskazania pozwolą rodzicom prawidłowo czuwać i wpływać na rozwój własnego dziecka , uczestnicząc w przygotowaniu go do postępowania się do obowiązków szkolnych. W naszym systemie edukacyjnym dziecko już w klasie zerowej poznaje elementy szkolnego systemu. W tym wieku dzieci powinny być szczególnie obserwowane i badane. Szybka i właściwa reakcja na powstałe wtedy niepowodzenia może zapobiec trudnościom w nauce. Niezwykle ważne jest prawidłowe potraktowanie przez rodziców pierwszych niepowodzeń dziecka. Nie można w błahy sposób traktować pierwszych lat nauki w szkole. Z jakimi trudnościami się spotykamy ? Pierwszą przyczyną z jaką łączy się niepowodzenia szklone , jest ogólny poziom intelektualny dziecka. W przypadku stwierdzenia słabej sprawności umysłowej należy dziecko poddać badaniu psychologicznemu i zastosować się do wskazówek psychologa. Dzieci ze słabym bądź globalnie opóźnionym rozwojem umysłowym mają trudności z nauką liter , ich znaczeniem , odwzorowaniem a co za tym idzie trudności w pisaniu i czytaniu. Wolne tempo ich pracy , brak zrozumienia poleceń nauczyciela , ich ubogie słownictwo , słaba komunikatywność , brak wyobraźni powoduje u takich dzieci zniechęcenie , obojętność i apatię w szkole. Często też się zdarza , że od powodzenia dziecka w nauce zależy stosunek uczuciowy rodziców do swojego dziecka. Dziecko mające słabe oceny jest odpychane , krytykowane. Takie dziecko utwierdza się w przekonaniu , że ono nic nie potrafi. To powoduje apatię , bierność , poczucie zagrożenia. Zaczynają się problemy emocjonalne. Poznanie przyczyn i dostosowanie właściwych wymagań do poziomu umysłowego dziecka , stosowanie systematycznie bodźców wspierających będzie rozwijało jego umysł , wiarę we własne siły i akceptację samego siebie. Następną przyczyną niepowodzeń szkolnych jest nieprzystosowanie społeczne. Jedną z form takiego nieprzystosowania lub też skutkiem może być zaburzona motywacja do nauki i zaburzenia rozwoju emocjonalnego - społecznego o prawidłowej motywacji do nauki mówimy wtedy , gdy uczeń nastawiony jest na osiąganie pozytywnych wyników w nauce i jego działanie wynika z rzeczywistych potrzeb poznania. By wykształcić taką pozytywną motywację należy rozbudzać u dziecka ciekawość i zainteresowanie nauką. Korzystnymi motywami w nauce i uczeniu się są ambicje dziecka , sympatia do nauczyciela i w pewnym stopniu lęk przed złą oceną. Rodzice powinni wyrabiać ambicje u dzieci , chęć i potrzebę sukcesów , podtrzymywać autorytet nauczyciela. Nauka dla dziecka powinna stanowić wartość samą w sobie , być potrzebą. Czy dziecko będzie miało motywację i chęć do nauki ogromny wpływ mają warunki środowiskowe , błędy wychowawcze , zła atmosfera domowa , która wywołuje zaburzenia w życiu uczuciowym dziecka. Nieprzystosowane i bez motywacji do nauki dzieci , które wykazują opóźnienia lub zakłócenia sfery emocjonalnej , niedojrzałe uczuciowo - infantylne , często wyglądem fizycznym odstające od rówieśników. Dzieci te są zazwyczaj beztroskie , nie mają poczucia obowiązków i potrzeby uczenia się. Robią w szkole to na co mają ochotę. Po zwróceniu im uwagi przez nauczyciela często obrażają się lub ignorują nauczyciela. Naturalną koleją rzeczy jest to , że mają one trudności w nauce. Dzieci te nie rozumieją negatywnego znaczenia ocen. To znaczenie nadają rodzice karząc takie dziecko karami cielesnymi lub innymi. To pogłębia ich niechęć do nauczyciela za poniesioną karę. Nie zdaje sobie sprawy, że otrzymał negatywną ocenę wskutek własnego niewłaściwego zachowania się i złej pracy w szkole. Sposób wychowania dziecka, właściwa reakcja na pierwsze niepowodzenia szkolne, może uchronić dzieci przed reakcjami nerwicowymi (zaburzeniem snu, brakiem apetytu, jąkaniem, moczeniem nocnym ). Niewłaściwa postawa rodziców często objawia się agresją przeciw szkole, przeciw nauczycielowi .Mówienie o krzywdzących ocenach ze strony nauczyciela , o braku wyrozumiałości, o tym, że dziecko ma jeszcze czas na naukę, usprawiedliwianie go innymi okolicznościami jest bardzo niekorzystne i ma ogromny wpływ na prawidłową motywację do nauki. Bagatelizowanie ocen niedostatecznych w klasach kształcenia zintegrowanego sprzyja powstawaniu trudności i niepowodzeń. Bez właściwej współpracy rodziców i ukształtowania uczuć dziecka wobec szkoły początkowe małe trudności będą narastać w duże niepowodzenia. Powodzenie w nauce zależy również od rozwoju fizycznego dziecka i ogólnego stanu jego zdrowia. Długie choroby, nieobecność obniżają poziom pracy dziecka. Słaby słuch i wzrok utrudniają dziecku prawidłowy proces uczenia się .Stać się mogą przyczyną niepowodzeń i deficytów rozwojowych u dzieci . Reasumując na niepowodzenia dziecka w szkole składa się szereg wzajemnie powiązanych czynników .Są to czynniki społeczno - ekonomiczne, poziom kulturalny, atmosfera wychowawcza w domu, poziom umysłowy dziecka i jego właściwości psychiczne i fizyczne oraz poziom pracy dydaktyczno - wychowawczej w szkole. Przeładowanie klas i programów szkolnych, ograniczona indywidualizacja nauczania i kontakt ucznia z nauczycielem może przyczynić się do trudności w nauce. Niepowodzenia szkolne nie pojawiają się nagle. Dziecko zanim przyjdzie do szkoły czasem ma trudności w opanowaniu pewnych umiejętności i gdy ich nie pokona ma później widoczne niepowodzenia w nauce w postaci negatywnych ocen. Zwykle wtedy, jako rodzice dostrzegamy, że dziecko ma kłopoty w szkole. W odniesieniu do dzieci w młodszym wieku szkolnym bardzo ważne jest uchwycenie tych trudności w procesie uczenia się jeszcze przed wystąpieniem jawnych niepowodzeń szkolnych. Stały kontakt rodziców z dzieckiem, okazywanie zainteresowania jego osiągnięciami lub problemami, kontakt z nauczycielem pozwoli w znacznym stopniu wyeliminować niepowodzenia szkolne. Zapobieganie opóźnieniom szkolnym oraz zwalczanie niepowodzeń już ujawnionych zapewnia dobre wyniki w tym tylko przypadku, kiedy szkoła bierze pod uwagę cały kompleks przyczyn owych opóźnień, także pozadydaktycznych, ujawnia przyczynę właściwą dla danego ucznia i na niej koncentruje swoją aktywność korektywną. Kompleksy przyczyn niepowodzeń szkolnych są z reguły dość różne i prawie nie występują pojedynczo. Kompleksy te dotyczą przy tym w głównej mierze uwarunkowań społeczno-ekonomicznych, biopsychicznych i pedagogicznych, a w obrębie tych ostatnich - dydaktycznych (względnie zależnych i niezależnych od nauczyciela).
BIBLIOGRAFIA:
Dojrzałość szkolna a niepowodzenia dziecka w szkole. Przegląd
Pedagogiczny nr.1
Grzywak-Kaczyńska M Powodzenia szkolne a inteligencja, Warszawa
Kupisiewicz.Cz. Niepowodzenia dydaktyczne, wyd. 5,
Nartowska H. Rozwój emocjonalno-społeczny
jako podstawa Prawidłowego pełnienia roli ucznia."Wychowanie
w Przedszkolu" nr 7-8.
Ziemska M. Postawy rodzicielskie, wyd.II Warszaw