I. Zajęcia warsztatowe są przeznaczone dla rodziców uczniów klasy III. Rodzice pochodzą ze środowiska
   małomiasteczkowego. Rodzice znają się, od trzech lat należą do tego samego zespołu klasowego.

II. Cele:
- uświadomienie rodzicom przyczyn wywołujących agresję
- wskazanie prawidłowych zachowań wobec przejawów agresji swoich dzieci.

III. Rodzice poprzez uczestnictwo w zajęciach warsztatowych poszerzą swoją wiedzę na temat przyczyn i
     źródełpowstawania zachowań agresywnych. Część z nich zmieni swój stosunek do procesu wychowania.

IV. Czas trwania warsztatów 100 minut.

V. Przewidujemy iż rodzice biorący udział w warsztacie będą otwarci na zadania i aktywni przy rozwiązywaniu
    problemów.

Ze zjawiskiem agresji spotykamy się na każdym kroku. Codziennie dochodzi do wymuszeń, kradzieży i bójek. Dzieci stykają się z przejawami agresji w szkole, na ulicy w domu. Agresją przepełniona jest również telewizji. Spotykamy się z nią oglądając filmy, reklamy, programy publicystyczne i co najgorsze bajki dla dzieci. Agresja stała się problemem społecznym dotyczącym każdego z nas. Dlatego dzisiejsze spotkanie poświęcone będzie temu problemowi.

Tworzenie grup.
Uczestnicy warsztatu zostają podzieleni na pięć grup pięcioosobowych. Dobór do grup jest losowy. Rodzice wybierają puzzle w pięciu kolorach. Dobierają się według koloru a następnie w grupach układają z elementów obrazek. Prowadzący określa numer grupy według kolorów. Uczestnicy każdej grupy zapisują na karteczkach swoje imiona i przypinają je przy danym numerze (karteczka najwyżej zawieszona-lider grupy).

Ćwiczenie l.
Każda grupa otrzymuje kartę z pytaniem "co kojarzy nam się z agresją ?" Zadanie polega na wpisaniu jak największej liczby skojarzeń związanych
z agresją. Po wykonaniu zadania (7 min.) lider każdej grupy odczytuje charakterystykę zjawiska agresji. Pozostałe grupy uzupełniają wypowiedź dodając swoje sformułowania. Prowadzący zapisuje hasła na tablicy zostają one ponumerowane. W ten sposób otrzymaliśmy charakterystykę agresji wypracowaną przez rodziców. Prowadzący przedstawia referat na temat agresji.

Ćwiczenie II.
Uczestnicy otrzymują karteczki na których odpowiadają na pytanie "jakiego rodzaju agresji moje dziecko doświadczyło w szkole". Liderzy grup zbierają karteczki i przylepiają przy odpowiednim haśle. W ten sposób otrzymamy obraz najczęściej spotykanego zjawiska agresji występującego
w szkole i w klasie. W dalszej części przewidziana jest dyskusja na temat agresji w szkole i w klasie. Po dyskusji rodzice zobaczą scenki pt. "Agresja widziana oczami dziecka".

Ćwiczenie IV.
Wypracowanie przez rodziców metod dotyczących przeciwdziałania agresji. Każda z grup otrzymuje kilka listków żółtych i zielonych. Na żółtych piszą jak oni mogą przeciwdziałać agresji. Na zielonych jakie zamierzają osiągnąć efekty. Listki te później umieszczone są na sylwetach drzew, a hasła odczytywane i analizowane przez uczestników warsztatów. Jest to podsumowanie warsztatu i jednocześnie zaproszenie do następnego spotkania na temat uzyskanych efektów.
Coraz częściej w szkole spotykamy się z agresją i przemocą jest to problem narastający szczególnie w dużych skupiskach dzieci i młodzieży. Różnorodność przejawów zjawiska przemocy i agresji sprawiają trudności
w ich zdefmiowaniu. Powszechnie przemoc traktowana jest jako akt godzący
w osobistą wolność jednostki i zmuszanie jej do zachowań niezgodnych
z własną wolą. Przemoc upokarza, wywołuje cierpienie rodząc tym samym. nienawiść i pragnienie odwetu.

W literaturze psycho-pedagogicznej wyodrębnia się cztery główne kategorieprzemocy:

• fizyczna
• psychiczna
• seksualna
• zaniedbanie

Klasyfikacja ta opartaa jest na charakterystyce samego czynu stanowiącego istotę przemocy. Gdy dochodzi do bicia, izolowania, zadawania bólu mówimy wtedy o przemocy fizycznej. O przemocy psychicznej mówimy wtedy gdy ma miejsce poniżanie, ośmieszanie jednostki, brak szacunku. Przemoc seksualna jest często przez ofiary ukrywana co utrudnia udzielenie im pomocy. Przemoc określona jako zaniedbanie objawia się niedostrzeganiem potrzeb psychicznych i fizycznych jednostki, co doprowadza do degradacji potrzeb emocjonalnych i rozwojowych.
Zdefiniowanie pojęcia agresja jest zadaniem dość trudnym. Obok pojęcia "agresja" używa się czasem terminów "wrogość", "wojowniczość", lub "destruktywność".
Terminy te służą do określenia skłonności do zachowania czynnego lub werbalnego skierowanego przeciwko komuś lub czemuś. W. Okoń definiuje pojęcie agresja, które pochodzi od łacińskiego słowa "aggressio" czyli napad, działanie skierowane przeciwko ludziom lub przedmiotowo wywołujące
u osobnika niezadowolenie albo gniew.
Termin "agresja" używa się także w innym znaczeniu. Nie określa on wtedy tendencji człowieka do zachowań destruktywnych lub wrogich, czynnych lub słownych skierowanych przeciwko komuś lub czemuś, lecz tylko same takie zachowania.

Ch. Cofer i M. Appiej wyróżniają cztery koncepcje agresji:
- agresja jest instynktem
- agresja jako reakcja na frustrację
- agresja jako nabyty popęd
- zachowania agresywne wyuczone przez wzmacnianie

Niektóre zachowania agresywne są naturalnymi instynktami, które pozwalają jednostce zaspokajać potrzeby, skłaniają do obrony przed atakiem, umożliwiają utrzymanie dotychczasowego stanu posiadania, tzw. instynkt walki.
W literaturze psychologicznej podjęto próby oddzielenia zagadnienia agresji od przemocy. Wg badań celem agresji jest zaszkodzenie ofierze, przemoc
z kolei polega na wywarciu pewnego rodzaju wpływu, dlatego wywołanie cierpienia jest tu sposobem na osiągnięcie celu a nie czynnością samą w sobie.
Zachowanie agresywne jako odpowiedź na frustrację ma podstawy fizjologiczne. H.Sebye twierdzi, że istnieje powiązanie między przystosowawczymi i obronnymi reakcjami komórek w obrębie organizmu
a reakcjami zachodzącymi między ludźmi w sytuacji stresowej. Reakcje człowieka na atak ze strony innego człowieka mogą być różne. Czasami jedyną formą obrony staje się agresja. Takie negatywne reakcje są zjawiskiem występującym w mniejszym lub większym stopniu w zachowaniu się każdego człowieka. Obecnie agresja uważana jest za problem społeczny. Jest także problemem wychowawczym, z którym muszą radzić sobie rodzice, nauczycieie i inne instytucje wychowawcze. Agresja i przemoc wśród dzieci
i młodzieży szkolnej jest zjawiskiem znanym od dawna. Wielu dorosłych może przytoczyć z okresu szkolnego przykłady nękania i atakowania dzieci przez innych uczniów. Dzieci atakowane są zazwyczaj nieśmiałe, zamknięte w sobie, mało kontaktowe, czasem zaniedbane, źle ubrane, brudne lub niedożywione. Odrzucane bywają także dzieci rozpieszczane przez rodziców, zarozumiałe i lekceważące innych. Agresja skupia się także na dzieciach jąkających się, niedowidzących, niedosłyszących, bardzo szczupłych albo tęgich... Dzieci prześladowane, zastraszane oddają agresorom to co mają przy sobie nie skarżąc się nikomu. Agresor to uczeń, który znęca się nad słabszymi kolegami bywa także agresywny wobec rodziców i nauczycieii. "Dzieci agresywne" to takie, które w dotychczasowym życiu nauczyły się stosowania zachowań agresywnych w odpowiedzi na różne sytuacie konfliktowe, są impulsywni, ujawniają chęć dominacji nad innymi.
Z badań wynika, że zachowania agresywne pojawiają się częściej u dzieci bardziej aktywnych. Są one wynikiem zaspokajania własnych potrzeb, dążeń często odmiennych od pozostałych rówieśników. Taka postawa dzieci prowadzi do konfliktów, nieporozumień a w konsekwencji do zachowań agresywnych. Z. Skorny analizując agresywne zachowania chłopców
w średnim wieku szkolnym dokonał klasyfikacji zachowań przez wyróżnienie sytuacji prowokujących występowanie agresji. Wyłonił trzy grupy zachowań agresywnych:

- wywołane zachowaniem się innych osób
- wypowiedziami innych osób
- przeszkodami i niepowodzeniami we własnym działaniu.

Jest to klasyfikacja, w której źródłem agresji są "zewnętrzne" warunki jej powstawania.
Pod względem formy autor dzieli zachowania agresywne na fizyczne i słowne oraz bezpośrednie i pośrednie.
Przyjmując, że dzieci uczą się stosowania zachowań agresywnych należy sprawić by nauczyły się stosowania innych innych zachowań dla rozładowania konfliktu.
Zjawisko agresji i przemocy w obecnej szkole przybiera na sile i zmienia swą postać na coraz bardziej wyszukane i brutalne akty agresji i przemocy.
Polska szkoła nie jest wolna od przemocy w różnych płaszczyznach interakcji szkolnych co nie sprzyja dobrej atmosferze w szkole. Sytuacje szkolne są dla uczniów bardzo trudne, stresujące a stan napięcia bywa często rozładowywany za pomocą zachowań agresywnych.
Bardzo dużą rolę w niesieniu pomocy dzieciom odgrywają nauczyciele, którzy poprzez odpowiednie oddziaływanie wychowawcze starają się wykształcić w dziecku umiejętność realnej oceny swej wartości, wytworzyć w nim potrzebę osiągnięć, zdobywania szacunku innych.

opracowała: mgr Jolanta Korta-Kanigowska