REFERAT SZKOLENIOWY W RAMACH WDN DLA NAUCZYCIELI SZKOŁY PODSTAWOWEJ W JEŻEWIE

REFERAT SZKOLENIOWY W RAMACH WDN DLA NAUCZYCIELI SZKOŁY PODSTAWOWEJ W JEŻEWIE

WYGŁOSZONY NA POSIEDZENIU RADY PEDAGOGICZNEJ W DNIU 3 STYCZNIA 2006 R.

Praca z dzieckiem nadpobudliwym psychoruchowo.

ADHD (Attention Deficit Hyperactivity Disorder) czyli zespół nadpobudliwości psychoruchowej, określany w literaturze jako zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi lub zaburzenia hiperkinetyczne, jest to grupa zaburzeń charakteryzujących się “wczesnym początkiem (zazwyczaj w pierwszych pięciu latach życia), brakiem wytrwałości w realizacji zadań wymagających zaangażowania poznawczego, tendencją do przechodzenia od jednej aktywności do drugiej bez ukończenia żadnej z nich oraz zdezorganizowaną, słabo kontrolowaną nadmierną aktywnością”.

Uważa się, że ADHD występuje u 4-8% dzieci w wieku wczesnoszkolnym (6-9 lat), głównie chłopców, niezależnie od rasy i kultury. Następnie częstość występowania zmniejsza się o 50% na każde 5 lat, jednakże u 60% dorosłych utrzymują się niektóre cechy zespołu (noszą wtedy nazwę AADD -ang.Adult attention-deficit disorder).

Dzieci nadpobudliwe psychoruchowo wyróżniają się określonym zespołem cech zachowania. Cechy te ujawniają się w sposobie wykonywania codziennych czynności, w pracach domowych, przy odrabianiu lekcji.

Przyczyny nadpobudliwości psychoruchowej:

1. Typ układu nerwowego.

2. Zaburzenie funkcji ośrodkowego układu nerwowego.

3. Czynniki społeczno – wychowawcze.

Typ układu nerwowego

Cechy układu nerwowego, predysponujące do zachowań nadpobudliwych, to przede wszystkim wyraźna przewaga procesów pobudzania nad hamowaniem w układzie nerwowym, a także wzmożona ruchliwość procesów nerwowych, tzn. szybkie przechodzenie od stanu pobudzenia w stan hamowania oraz odwrotnie.

Zaburzenie funkcji ośrodkowego układu nerwowego

Przyczynami nadpobudliwości od strony biologicznej mogą być różne czynniki uszkadzające OUN, zarówno w okresie jego kształtowania się (okres płodowy i okołoporodowy), jak i później. Do czynników takich zaliczymy m.in.:

Czynniki uszkadzające komórkę nerwową (alkohol, narkotyki i tym podobne)

Choroby zakaźne lub inne w czasie ciąży

Zatrucia ciąży (leki, alkohol, papierosy)

Niewłaściwe odżywianie się w czasie ciąży

Urazy mechaniczne w okresie ciąży lub niedotlenienie podczas porodu

Poważne choroby lub urazy mechaniczne czaszki w wieku dziecięcym (np. zapalenie opon mózgowych, wypadki połączone ze wstrząsem mózgu)

Czynniki społeczno – wychowawcze

Spośród warunków środowiskowych podstawową rolę pełni środowisko rodzinne dziecka, ze szczególnym uwzględnieniem: warunków bytowych rodziny, struktury rodziny, atmosfery w rodzinie, systemu wychowawczego dominującego w rodzinie. Spośród czynników składających się na atmosferę emocjonalną rodziny, najbardziej szkodliwy wpływ na rozwój dziecka mają:

Niezrozumienie i niezaspokajanie potrzeb psychicznych dziecka

Odrzucenie emocjonalne dziecka

Atmosfera jawnych konfliktów

Zakłócenia komunikacji w tym np. sprzeczne komunikaty lub komunikacja ukryta

Osobowość rodziców – głównie matki

Mianem nadpobudliwości psychoruchowej określa się zazwyczaj zespół objawów występujących w jednej, dwóch lub wszystkich sferach funkcjonowania dziecka: ruchowej, poznawczej i emocjonalnej.

Objawy nadpobudliwości w sferze ruchowej:

Wyraźny niepokój ruchowy w zakresie dużej i małej motoryki

Niemożność pozostawania w bez ruchu przez nawet krótki okres czasu

Podnoszenie się z miejsca

Podskakiwanie, bieganie, wymachiwanie rękoma

Chodzenie po klasie

Manipulowanie przedmiotami

Objawy nadpobudliwości w sferze emocjonalnej:

Wzmożona ekspresja uczuć

Kłótliwość

Bardzo łatwo obrażają się

Popadają w konflikty z rówieśnikami i z dorosłymi

Bywają płaczliwe lub wpadają w złość

Zwiększona wrażliwość emocjonalna na bodźce otoczenia

Objawy nadpobudliwości w sferze poznawczej:

Trudność w skupieniu uwagi

Wzmożony odruch orientacyjny na działające bodźce

Pochopność i pobieżność myślenia

Zaburzenie koncentracji uwagi

Zaburzenia procesu myślenia

Wzmożona wyobraźnia

Brak wytrwałości

Przerzucanie uwagi z obiektu na obiekt

Metody terapeutyczne w pracy z dzieckiem nadpobudliwym:

I. Pierwsza grupa to terapia zwana ,,holdingiem”, polegająca na ,,mocnym” trzymaniu dziecka. Długie trzymanie dziecka w ścisłym kontakcie cielesnym jest stosowane po to, aby umożliwić dziecku otwarte wyrażanie agresji. Do tej grupy zaliczymy również terapię rodzinną, mającą na celu poprawienie komunikacji w rodzinie i systemu funkcjonowania oraz terapię zachowania. Terapia zachowania oparta jest na psychologii behawioralnej i uczy kontroli nad sobą oraz wytrwałości.

II. Druga grupa to terapie kierujące aktywnością ruchową dziecka, co w konsekwencji poprawia jego zdolność skupienia uwagi i koncentrację. Wyróżniamy terapię integracji sensomotorycznej, kinezjologię, eurytmię, jeździectwo terapeutyczne, terapię zajęciową, relaksację i muzykoterapię.

III. Trzecia grupa to biochemiczne sposoby leczenia. Zaliczamy do nich farmakologię i ,,terapię kwieciem E. Bacha”. Jest to rodzaj terapii homeopatycznej .

Zasady postępowania z dzieckiem nadpobudliwym:

I. Konsekwencja w postępowaniu, stawianie jasnych granic, co dziecku wolno, a czego nie może wykonywać.

II. Należy wyznaczać niezbyt odległe cele działania i określić sposób ich realizacji. Chwiejna koncentracja i duże rozproszenie uwagi powoduje kierowanie swoich zainteresowań na coraz to inne bodźce. Stawianie odległych celów powoduje zapominani, porzucanie rozpoczętego zadania i podejmowanie coraz to nowych zabaw, dlatego im bliższy jest postawiony cel lub termin, tym większa pewność, że polecenie zostanie wykonane, a praca zakończona.

III. Systematyczne przyzwyczajanie i wdrażanie dziecka do finalizowania każdego rozpoczętego zadania.

IV. Stała kontrola i przypominanie o obowiązkach oraz pomoc w ich realizacji.

Wskazania do postępowania w domu z dzieckiem nadpobudliwym:

Dziecko nadpobudliwe psychoruchowo powinno mieć zapewnioną w domu atmosferę akceptacji i spokoju

Należy być konsekwentnym w ustalaniu reguł, obowiązków i karcenia

Zawsze należy stwarzać poczucie bezpieczeństwa i dać dziecku do zrozumienia, że się je kocha, ale jest się konsekwentnym i wymagającym

Wymagania stawia się w sposób jasny i klarowny

Obowiązki domowe powinny być dostosowane do możliwości dziecka

Ważne jest, aby dzienny rozkład zajęć dziecka był uporządkowany, miał jasną strukturę: odpowiednią i tę samą porę wstawania, oglądania telewizji, kolacji i snu

Należy ograniczyć czas oglądania telewizji, wyeliminować programy o treści agresywnej

Gdy dziecko odrabia lekcje, eliminuje się dodatkowe bodźce, które mogą rozpraszać, np. wyłącza się radio

W sytuacji konfliktowej nie należy zostawiać dziecka zbyt długo w napięciu emocjonalnym. Rozwiązanie konfliktu powinno nastąpić zaraz po sytuacji konfliktowej.

Opiekunowie powinni codziennie poświęcać trochę czasu na rozmowę i wspólną zabawę

Opiekunowie powinni odnosić się do dziecka z wyrozumiałością i troskliwością

Dla dziecka należy wyznaczyć osobny pokój lub część pokoju, jako jego własny teren oraz miejsce do nauki

Opracowała:

M. Tomaszewska

Bibliografia:

Grzywniak C. - Życie szkoły 2000 nr VI

Nartowska H. – Wychowanie dziecka nadpobudliwego, Warszawa 1982

Potempska – Topolska E. – Opieka wychowanie terapia, Warszawa 1998 nr 3

Tyszkowa M. – Czynniki determinujące pracę szkolną dzieci, Warszawa 1964