OPRACOWANIE- Nauczyciel plastyki i nauczania zintegrowanego
mgr Małgorzata Koszyk
DYSLEKSJA ROZWOJOWA to specyficzne trudności w uczeniu się spowodowane zaburzeniami w rozwoju dziecka dotyczącymi czynności mowy, spostrzegania, pamięci słuchowej i wzrokowej, ruchu czy koncentracji. Należy podkreślić, że dysleksja rozwojowa nie jest wynikiem wolniejszego rozwoju umysłowego czy braku inteligencji. Dzieci dyslektyczne często osiągają bardzo dobre wyniki w testach na inteligencję, a w odpowiedziach ustnych są niekiedy lepsze od dzieci bez zaburzeń tego typu. Specjaliści wyróżniają różne formy dysleksji rozwojowej, które mogą występować jednocześnie lub w izolacji. Są to:
Powody tych zaburzeń są bardzo różne: dziedziczność, mikrouszkodzenie mózgu w okresie ciąży, porodu lub w pierwszym okresie życia. Również może to być niedokształcenie układu nerwowego w okresie ciąży. Stąd też dzieci z nieprawidłowo przebiegającej ciąży, czy też z trudnego porodu oraz nieharmonijnie rozwijające się, to dzieci "ryzyka dysleksji". Niezwykle ważne jest wczesne rozpoznanie pierwszych symptomów, co pozwoli objąć opieką specjalistyczną dziecko z takimi zaburzeniami. Im wcześniej zostaną podjęte działania, tym większe szanse, by zapobiec poważnym trudnościom szkolnym.
Objawami ryzyka dysleksji u trzylatków, cztero i pięciolatków są najczęściej: opóźniony rozwój ruchowy, trudności z utrzymaniem równowagi i koordynacją ruchów, mała sprawność ruchowa rąk podczas czynności samoobsługowych, opóźniony rozwój mowy, trudności z wypowiadaniem złożonych słów.
Natomiast u dzieci uczęszczających do klasy 0 często dysleksja przejawia się wadliwą wymową i popełnianiem błędów gramatycznych. To również trudności w zakresie analizy i syntezy sylabowej i głoskowej wyrazów oraz słaba orientacja w schemacie własnego ciała. Dostrzec można też niechęć do rysowania pomimo stwarzanych ku temu okazji i zachęty. Często prace plastyczne są bardzo niestaranne, a rysunki prymitywne, pozbawione szczegółów. Pojawiają się też trudności w pisaniu wzorów literopodobnych i liter oraz układaniu elementów według wzoru na przykład puzzli, a także problemy w rozpoznawaniu i tworzeniu rytmów, zapamiętywaniu liter, cyfr, wierszy i piosenek.
W młodszym wieku szkolnym ( klasa I - III) do powyższych objawów zaburzeń dochodzą trudności w zapamiętywaniu nazw, nazwisk, szeregów nazw ( dni tygodnia, miesięcy), tabliczki mnożenia, dat, zapisywania liczb wielocyfrowych. Dzieci mylą litery podobne pod względem kształtu ( b - p - d - g ; m - n; l - ł - t; m- w) oraz litery odpowiadające głoskom podobnym dźwiękowo ( d - t; g - k; z - s ). Opuszczają, dodają, przestawiają litery lub sylaby czy też rozdzielają wyrazy. Mają trudności z pisownią zmiękczeń, głosek nosowych. Pismo oraz prace plastyczno - techniczne są na niskim poziomie
U uczniów w starszym wieku szkolnym trudności w czytaniu czasami zmniejszają się lub ustępują, a trudności w pisaniu mogą ograniczyć się głównie do błędów ortograficznych. Często problemy mogą być widoczne na innych przedmiotach - dyslektycy mają trudności w nauce języków obcych.
REALIAZACJA OBOWIĄZKU SZKOLNEGO PRZEZ DZIECKO DYSLEKTYCZNE:
Dojrzałość szkolna to osiągnięcie przez dziecko takiego stopnia rozwoju, który pozwoli mu sprostać obowiązkom szkolnym. Okresem przygotowawczym do nauki szkolnej jest tzw. " zerówka", w której oddziaływania dydaktyczno - wychowawcze ukierunkowane są na wszechstronną stymulację rozwoju dziecka i przygotowanie go do roli ucznia.
Nie wszystkie dzieci uczęszczające do zerówki osiągają dojrzałość szkolną, co oczywiście na wniosek wychowawcy musi być potwierdzone przez pedagogów i psychologów poradni psychologiczno - pedagogicznej, a w razie potrzeby przez lekarzy specjalistów. W takiej sytuacji poradnia zaleca odroczenie dziecka od obowiązku szkolnego, a decyzja dotycząca pozostawienia dziecka w klasie 0 leży w gestii rodziców.
Błędem jest promowanie do klasy I dziecka, które nie opanowało materiału programowego klasy 0, gdyż narastające trudności w nauce mogą spowodować reakcje nerwicowe, które mogą się pogłębiać z powodu ciągłych niepowodzeń w nauce i często niekorzystnych oddziaływań środowiska rodzinnego. Ciągłe niepowodzenia, brak pozytywnych wzmocnień, sukcesów w szkole może zniechęcić dziecko do nauki i wpłynąć na niską samoocenę, a w konsekwencji doprowadzić do zachowań agresywnych. Należy podkreślić, że pozostawienie dziecka na następny rok w oddziale przedszkolnym, bez udzielenia stosownej do jego trudności pomocy w nauce, jest niecelowe i niczego nie rozwiązuje. Przy czym korepetycje są formą pomocy zupełnie nieskuteczną w przypadku dzieci ze specyficznymi trudnościami w nauce. Dzieci dyslektyczne wymagają, bowiem specjalistycznych oddziaływań terapeutycznych ze względu na ich różne problemy rozwojowe. Pozytywne wyniki można osiągnąć tylko wówczas, gdy ćwiczenia są właściwie dobrane i stosowane, gdy nie pogłębiają u dziecka zaburzeń, a także nie utrwalają niewłaściwych przyzwyczajeń w czytaniu i pisaniu. Powinny być prowadzone przynajmniej pod kontrolą terapeuty i przy współpracy nauczycieli i rodziców.
Pracując z dzieckiem dyslektycznym należy być w ścisłych kontakcie z poradnią oraz wykorzystać wyniki badań i zalecania specjalistów zawarte w opinii psychologicznej. Najbardziej skuteczne jest uczenie polisensoryczne. Należy maksymalnie wykorzystać te zmysły, które funkcjonują prawidłowo z jednoczesnym ćwiczeniem tych słabych. Ważne jest otoczenie takiego dziecka opieką i wsparciem ze strony rówieśników, nauczycieli i rodziców z jednoczesnym powierzeniem mu ról możliwych do spełnienia. Uczenie dziecka radzenia sobie w sytuacjach trudnych oraz ćwiczenie odporności psychicznej. Nagradzanie dziecka za wysiłek i pracę ,a nie za efekty.
Rodzice nie zawsze są świadomi tego, iż harmonijny rozwój dziecka jest podstawą jego sukcesów szkolnych. Stąd też od chwili pojawienia się dziecka rodzice winni prowadzić dokładną obserwację rozwoju, a w razie wątpliwości zasięgać rady lekarza lub innego specjalisty, by jak najwcześniej rozpoznać ewentualne symptomy zaburzeń. Specjaliści twierdzą również, że dojrzałość emocjonalno - społeczna jest bardzo istotnym czynnikiem warunkującym powodzenie szkolne dziecka.
Należy podkreślić, że zaniedbanie środowiskowe i niesystematyczność pogłębia zaburzenia i trudności dziecka dyslektycznego, które bez wsparcia rodziców i pomocy nauczycieli oraz specjalistów nie jest w stanie samo uporać się z tym problemem.
Nauczyciel plastyki i nauczania zintegrowanego: mgr Małgorzata Koszyk
Literatura: