1. Metody aktywizujące i ich znaczenie w procesie edukacyjnym.

Przez lata powstało wiele rozmaitych sposobów nauczania, a ich twórcami byli naukowcy, psychologowie i eksperymentujący nauczyciele. Z czasem stworzono tzw. system klasyfikacyjny, który miał za zadanie umożliwić analizę głównych założeń, cech danego sposobu nauczania uwzględniając cel pedagogiczny. Szybko zachodzące zmiany w polityce, gospodarce, pociągnęły za sobą zmiany w oświacie, a tym samym i w metodyce nauczania. Coraz częściej pedagodzy dochodzą do wniosku, że dzieci edukowane metodami podającymi, mają wprawdzie pewien zasób wiedzy, ale nie potrafią jej wykorzystać w sytuacjach problemowych. Aby dziecko potrafiło rozwiązywać problemy należy stwarzać mu możliwości dochodzenia do wiedzy w samodzielnie realizowanym procesie badawczym. Tę właśnie szansę dają metody aktywizujące. Aktywizacja uczniów to ogół poczynań nauczycieli i uczniów zapewniających uczniom odgrywanie czynnej roli w realizacji zadań nauczania i wychowania. Aktywizacja w nauczaniu i wychowaniu to takie organizowanie nauczania i wychowania, które wywołuje spontaniczne zaangażowanie uczniów, wzbudza i podtrzymuje ich zainteresowanie i aktywność, a także sprzyja ich wyraźnemu współdziałaniu z nauczycielami-wychowawcami, a w rezultacie powoduje ich faktyczne przyczynianie się do realizowania nakreślonych zadań dydaktycznych i wychowawczych. Przez metodę aktywizującą można więc rozumieć całokształt pracy grupy i prowadzącego służący uczeniu się przez doświadczenie.

Aktywizujące metody nauczania mają wiele zalet:
. powodują aktywny udział w lekcji uczniów i nauczycieli,
. dają okazję personifikacji wiedzy, stwarzają możliwości dochodzenia do niej drogą własnej intelektualnej aktywności,
. uaktywniają zasoby posiadanej wiedzy niezbędnej do przyjęcia nowych informacji,
. uruchamiają i rozwijają umiejętności niezbędne do rozwiązywania problemów,
. wywołują emocjonalny stosunek do tego, co się robi,
. wytwarzają pole do interakcji między wszystkimi biorącymi udział w doświadczeniu dydaktycznym,
. stwarzają możliwości do dokonywania własnych badań i odkryć,
. spełniają rolę diagnozującą-dając informacje zwrotne uczniowi i nauczycielowi o możliwościach i zainteresowaniach,
. dają możliwości poznania siebie i innych,
. pozwalają na integrację zespołów i rodzące się empatie,
. przygotowują do samodzielnego uczenia się i doskonalenia,
. rozwijają techniki uczenia się we współpracy.

Jedną z metod aktywizujących jest drama.

Słowo drama pochodzi od greckiego słowa "drao" co znaczy działam, usiłuję. W języku greckim używane również było słowo drama dla oznaczenia czynności lub akcji. Drama jest metodą w nauczaniu i wychowaniu, która polega na rozwiązywaniu problemów poprzez działania w roli, poprzez uczestniczenie w fikcji dramatycznej, najczęściej improwizowanej. Opiera się na naturalnej skłonności człowieka do naśladownictwa i zabawy oraz umiejętności życia fikcją literacką.

W dramie dziecko musi wczuć się w postać, a nie tyko grać. Nauczyciel nastawia się głównie na przeżycia uczniów, co czyni poznanie bardziej trwałe. Dostarczając dziecku odpowiednich przeżyć, uczy je właściwych reakcji wobec napotykanych w życiu trudności. Główne cele dramy można sformułować następująco:

Najważniejsze jest jednak to, by miał solidne przygotowanie do pracy tą metodą. Przygotowanie nauczyciela do lekcji dramy (jak określa w swej książce A.Dziedzic) polega na:
-ustaleniu celu zajęć,
-określeniu tematu lekcji,
-ustaleniu fikcyjnego miejsca, w którym będzie rozgrywała się akcja dramy,
-przypisaniu ról uczniom i sobie,
-określeniu ważnego wydarzenia, od którego zacznie się drama,
-ustaleniu struktury zajęć i zasady kierowania grupą.

Po przedstawieniu istoty dramy i celowości jej stosowania łatwiej określić różnice między dramą a teatrem. Podstawą dramy jest wchodzenie w rolę i odgrywanie określonych sytuacji. Wydawać by się więc mogło, że jest to forma pracy mająca dużo wspólnego z teatrem. Jednak drama nie jest ani teatrem, ani spektaklem, ani aktorstwem. Często nauczyciele, którzy zaczynają stawiać pierwsze kroki dramowe, realizują zwykłe inscenizacje, jedynie nazywając je dramą.

Należy pamiętać, że:

• Drama nie jest teatrem, ponieważ w teatrze jest aktor i widz. W dramie nie ma takiego podziału, wszyscy uczestniczą jednocześnie w fikcji dramatycznej.
• W teatrze są gotowe scenariusze, rekwizyty, kostiumy, scena. Drama nie ma gotowych scenariuszy i nie ma inscenizacji, przedstawienia końcowego. Drama jest strukturą maksymalnie otwartą, w której możliwe jest zarówno włączanie różnych nowych treści i działań, jak i wielość ich interpretacji.
• W teatrze liczy się efekt końcowy w postaci spektaklu. W dramie ważny jest sam proces, nie efekt końcowy w postaci przedstawienia teatralnego. Często co najważniejsze, jest niewidoczne dla oka. Niekiedy bowiem mało efektownie odegrana rola jest silnie przeżywana i przynosi głębokie efekty wychowawcze.
• Drama nie jest aktorstwem, chociaż odwołuje się do umiejętności grania ról. Aktorstwo wymaga talentu czy choćby wyuczonej sprawności technicznej. Udział w dramie jest możliwy dla wszystkich, jedynym bowiem warunkiem jest emocjonalne wczucie się w rolę. Uczestnik dramy nie gra kogoś, lecz jest osobą w nowych sytuacjach. W dramie nie ma prób teatralnych. Wszystko dzieje się jedyny raz i jest wynikiem akcji improwizowanych.