Bursa jako miejsce zaspokojenia
potrzeb wychowanków
opracowała: mgr Teresa Stefaniak
e-mail: bursapulawy@o2.pl

Bursa jest placówką wspomagającą i uzupełniającą pracę wychowawczo-dydaktyczną szkoły oraz przejmującą od rodziny funkcję opiekuńczo-wychowawczą na okres pobytu wychowanka w placówce. Bursa to miejsce zamieszkania, wypoczynku oraz nauki własnej.

W bursie zaspokajanych jest wiele potrzeb wychowanka.

• potrzeba bezpieczeństwa - najbardziej podstawowa potrzeba psychiczna, zaspokajanie jej związane jest z unikaniem bólu i innych przykrości fizycznych, poczucie bezpieczeństwa w bursie może być osiągnięte w oparciu o prawidłowe kontakty wychowawcy z grupą.
• potrzeba kontaktu emocjonalnego - jest związana z potrzebą bezpieczeństwa. Kontakt emocjonalny niezbędny jest w wieku młodzieńczym i objawia się w kontaktach z rówieśnikami wychowawcą i otoczeniem.
• potrzeba akceptacji przez grupę - jest bardzo ważna dla wychowanka. Brak jej wiąże się z izolacją od grupy do której należy. Każdy wychowanek pragnie być akceptowany przez kolegów, koleżanki i wychowawców. Czasem jednak to samo zachowanie może podwyższać stopień akceptacji w grupie rówieśniczej, a jednocześnie obniżać go w oczach wychowawców. Wychowanek przychodzący do bursy przywiązuje dużą wagę do zdobycia akceptacji wychowawców poprzez przyjemny wygląd zewnętrzny, łatwość nawiązywania kontaktów z dorosłymi, posłuszeństwo. W trudnej sytuacji jest młodzież brzydka, zaniedbana i źle wychowana. To ona szczególnie silnie będzie odczuwała brak akceptacji, a zarazem zaspokojenie tej potrzeby będzie jej przychodziło z trudem.
• potrzeba uznania i szacunku - prowadzi do poczucia pewności siebie, wartości i siły. Niezaspokojenie tej potrzeby wywołuje poczucie niższości, słabości i niezaradności. Wychowanek zdobywa szacunek i uznanie dzięki pełnionej funkcji w bursie, lub grupie, wynikom sportowym czy strojom. Osoba, która jest wyizolowana od grupy i nie potrafi zdobyć uznania jej członków, często musi włożyć wiele pracy w dorównanie, a nawet przewyższenie innych członków grupy pod jakimś względem.
• potrzeba sukcesu - polega na dążeniu do osiągnięcia w wyniku, który będzie zadowalał wychowanka. Potrzeba ta u poszczególnych osób wykazuje silniejsze lub słabsze natężenie. Jej charakterystyczną cechą jest skłonność do ujmowania rzeczywistości w kategoriach sukces - niepowodzenie. U niektórych wychowanków odnoszenie sukcesu staje się centralnym motywem działań. Odnoszenie niepowodzeń przy bardzo silnie rozwiniętej potrzebie osiągnięć może wpłynąć negatywnie nie tylko na samo pragnienie osiągnięcia sukcesu, ale na samą aktywność wychowanka. Silny lęk przed niepowodzeniem może powstrzymać od podejmowania zadań, zdaniem wychowanka zbyt ryzykownych. Od wychowawcy zależy ukształtowanie takiej potrzeby osiągnięćąą, aby wychowanek realizując ją nie dążył jedynie do osiągnięcia indywidualnego sukcesu, lecz by wiązał sukcesy własne z sukcesami grupy wychowawczej do której należy. Niezaspokojenie tej potrzeby może doprowadzić do stanu, w którym wychowanek będzie przeżywał przykre emocje wraz z towarzyszącym mu poczuciem zawodu, rozczarowania i porażki.

Omówione wyżej potrzeby można zaspokoić w oparciu o grupę. Są to zatem potrzeby indywidualne, zaspokajane społecznie. Im wyrażniej wychowanek identyfikuje się z grupa, tym w większym stopniu potrzeby grupy są również jego potrzebami.

W procesie zaspokajanie potrzeb ważną rolę odgrywa wychowawca. To on organizuje odpowiednie warunki i sytuacje sprzyjające zaspokajaniu potrzeb.

Potrzebę uczestnictwa w życiu grupy oraz akceptacji i uznania jednostki przez członków grupy, zaspokaja wprowadzając zespołowe formy pracy np.: przez włączenie wychowanka w działanie samorządu bursy. Wychowawcy podsuwają wychowankowi sposoby zaspokajania potrzeb. Ich ingerencja jest pożądana zwłaszcza w sytuacjach, gdy zachodzi konflikt miedzy rozbieżnymi potrzebami indywidualnymi, np.: potrzebą zabawy, rekreacji, a potrzebami społecznymi, np.: współuczestnictwa w wykonaniu podjętego przez grupę zadania.

Młodzież, która ma zaspokojone potrzeby psychiczne, np.: potrzebę bezpieczeństwa czy uznania emituje na otoczenie pozytywne uczucia.

Prawidłowe funkcjonowanie dziecka w bursie zależy w dużej mierze od tego, w jakim stopniu są zaspokojone jego potrzeby. Będą one tym bardziej zaspokojone im bardziej wychowanek będzie czuł się bezpieczny w bursie, im częściej będzie osiągał w niej sukcesy oraz znajdzie akceptacje grupy i wychowawcy.

Praca wychowawcza w bursie powinna opierać się na wnikliwej znajomości potrzeb wychowanka i na ich zaspokajaniu w codziennym sytuacjach życia.

BOBLIOGRAFIA.

1. Przetacznik M., Makiełło-Jorża.: Podstawy psychologii ogólnej. Warszawa 1982
2. Okoń w.: Słownik pedagogiczny Warszawa 1984, PWN
3. Łobocki M.: Warunki podmiotowego funkcjonowania uczniów w procesie wychowawczym. Ruch Pedagogiczny, 1990, nr 3-4, Warszawa
4. Kołodziej A.: Rola grupy społecznej i osób znaczących w procesie przystosowania społecznego jednostki, Psychologia Wychowawcza, 1973, nr 2, Warszawa
5. Smarzyński H.: Internat jako środowisko wychowawcza. Kraków, 1971, PWN
6. Węgierski Z.: Adoptacja uczniów w środowisku wychowawczym internatów Szkolnych Nowa Szkoła, 1977, nr 7, Warszawa
7. Węgierki Z.: Internat jako środowisko wychowawcza, Warszawa 1979